Scheermessen is een verzamelnaam voor een groep schelpen die langgerekt zijn. De naam is afkomstig uit de visserij en is dus geen officiele naam. Scheermessen bestaan in de Noordzee uit twee families nl. de Solenidae en de Pharidae. Bij beide families is de schelp, en dus ook de mantel, verlengd naar de achterkant. Dit betekend dat de top aan de voorkant zit. Het ligament is extern en ligt volledig achter de top. Verder hebben alle scheermessen in de linkerklep 2 cardinale tanden en 1 cardinale tand in de rechterklep.

Zij leven rechtop ingegraven in het zand. Met hun krachtige voet kunnen ze zich snel ingraven. Tijdens de vloed komen de boven het zand met hun siphonen om zich te voeden. Bij de eb graven ze zich weer in soms tot wel 50 cm diep.

Via de siphonen wordt water gefilterd op plankton.

De Siliqua, de Phaxus, Ensis en waarschijnlijk ook de Cultellus hebben een vierde opening in de mantel.

Opgenomen soorten

In de determinatietabel zijn die soorten opgenomen die men op het Nederlandse stranden vinden kan, zowel fossiele als verse kleppen uit de Solenidae en de Pharidae families.

Ensis arcuatus komt niet meer voor. Op basis van het prioriteitsbeginsel is gekozen voor Ensis magnus.

De Kleine zwaardschede ondersoorten (slank en breed) zijn in deze tabel niet opgenomen. Voor de determinatie van de ondersoorten kan men verder lezen bij de Kleine zwaardschede pagina zelf.

Determinatietabel

De volgende vragen helpen bij de determinatie van scheermessen:

1	Schelpen hebben een min of meer rechte boven en onderrand?		Ja: 2 Nee: 4
2	Met een duidelijk gleuf evenwijdig aan de voorrand, het voorste spierindruksel is korter dan het ligament en er zijn geen laterale tanden?		Ja: vondsten van het Nederlandse strand zien er bijna altijd oud en verkleurd uit: Messchede (Solen marginatus [Pulteney, 1799]) Nee: 3
3	Is de voorrand afgeknot?		Ja: Klein tafelmesheft (Ensis minor [Chenu, 1843])
			Nee: de voorrand is rond: Groot tafelmesheft (Ensis siliqua [Linnaeus, 1758])
4	Het achterste spierindruksel raakt de mantelbocht?		Ja: Pharidae: 5 Nee: 7
5	Voorste spierindruksel langgerekt en ligt voor het grootste deel achter de top?		Ja: sabelschede (Phaxas pellucidus [Pennant, 1777]) Nee: 6
6	Voorste spierindruksel is langgerekt maar licht vrijwel geheel voor de top?		Ja: Pharus legumen major Nee: Cultellus cultellatus
7	Is het voorste spierindruksel duidelijk langer (meer dan 1.6x zo lang) als het ligament?		Ja: autochtone nog levende zwaardschedes: 8 Nee: 9
8	Schelp matig tot sterk gebogen en het voorste spierindruksel is achteraan afgrond?		Ja: Kleine zwaardschede (Ensis ensis [Linnaeus, 1758]) Nee: Grote zwaardschede
9	Heeft de mantelbocht een golf en is de schelp duidelijk niet fossiel?		Ja: Amerikaanse zwaardschede (Ensis directus [Conrad, 1843]) Nee: fossiele ensis soorten: 10
10	Is de voorzijde afgerond (niet afgeknot) en heeft de schelp een verdikking juist vlak voor de mantellijn aan de voorkant?		Ja: Ensis hausmanni Nee: 11
11	Loopt de mantellijn aan de voorzijde recht naar beneden en ligt deze ongeveer even ver van de voorrand als van de onderrand?		Ja: Ensis waltoniensis Nee: Ensis complanatus

Bronnen

• http://www.anemoon.org/anm/etymologie/zeeschelpen/ensis
• Bruyne, R.H. de en Th. W. de Boer, Schelpen van de Waddeneilanden, Fontaine Uitgevers, 2008
• Wesselingh, F.P. et al, Fossiele schelpen van de Nederlandse kust, Naturalis, 2010
• Severijns, Nathal, Eenvoudige sleutel met afbeeldingen voor de West-Europese mesheften (Solenidae) en zwaardscheden (Pharidae), Edegem (Belgium)
• http://rstb.royalsocietypublishing.org/content/242/687/59.abstract
• http://home.hccnet.nl/pm.jansen/animals/mesheft.htm